Verf van was en vuur
Encaustiek — van het Griekse enkaustikos, 'inbranden' — is een schildertechniek waarbij pigmenten worden gemengd met hete bijenwas en damarhars. De vloeibare wasmix wordt met penselen, paletmessen of speciale gereedschappen op een ondergrond aangebracht en vervolgens met een warmtebron 'ingebrand' om de lagen met elkaar te versmelten. Het resultaat is een oppervlak met een unieke diepte, glans en tactiele kwaliteit.
De Fayum-portretten
De beroemdste voorbeelden van encaustiek zijn de Fayum-mummieportretten uit het Romeinse Egypte (eerste tot derde eeuw na Christus). Deze verbluffend realistische portretten werden op houten panelen geschilderd en over het gezicht van de mummie geplaatst. Na bijna tweeduizend jaar zijn de kleuren nog steeds levendig en de gezichten haast fotografisch — een bewijs van de uitzonderlijke duurzaamheid van encaustische verf.
Vergeten en herontdekt
Na de Romeinse tijd raakte encaustiek grotendeels in onbruik, verdrongen door de eenvoudigere tempera en later de olieverf. Pas in de twintigste eeuw herontdekten kunstenaars als Jasper Johns en Diego Rivera de techniek. Johns' beroemde Flag (1954-55) is uitgevoerd in encaustiek — de wasachtige textuur verleent het werk een fysieke aanwezigheid die met andere media niet te bereiken was.
"Was onthoudt alles — elke penselestreek, elke aarzeling, elke beslissing blijft voor altijd bewaard."— Joanne Mattera
Het proces
Werken met encaustiek is een sensuele maar veeleisende bezigheid. De was moet constant verwarmd worden op een elektrisch palet, aangebracht in snelle streken voordat het stolt, en vervolgens opnieuw verwarmd met een heteluchtpistool om de lagen te fuseren. Het is schilderen met een element van urgentie — de was wacht op niemand. Maar het resultaat beloont het geduld: een levend oppervlak dat het licht vangt zoals geen enkel ander medium dat kan.