Een gruwelijk recept
Het klinkt als een macabere grap, maar het is bloedige ernst: Mummiebruin, ook wel Caput Mortuum of Mummy Brown genoemd, was een pigment dat letterlijk werd gemaakt van gemalen Egyptische mummies. De combinatie van gebalsemd menselijk weefsel, hars en kruiden leverde een warme, transparante bruine tint op die bijzonder geliefd was bij schilders.
Populair bij de meesters
Van de 16e tot diep in de 19e eeuw was mummiebruin een gangbaar pigment. Het werd gebruikt voor schaduwen, huidtinten en de warme ondertonen in landschappen. Schilders als Delacroix en zelfs de Pre-Raphaëlieten werkten ermee — soms zonder te weten wat ze precies op hun palet hadden.
Het morele ontwaken
Het beroemdste verhaal over mummiebruin gaat over de Pre-Raphaëliet Edward Burne-Jones. Toen hij hoorde dat het pigment werkelijk van mummies werd gemaakt, was hij zo geschokt dat hij zijn tube plechtig begroef in zijn tuin. "Ik moet hem een fatsoenlijke begrafenis geven," zei hij — "het is een dode medemens."
"We begraven mummies niet meer — we schilderen ermee."— Een 19e-eeuwse verfhandelaar
Het einde van een tijdperk
Tegen het begin van de 20e eeuw raakten de voorraden op — er waren simpelweg niet genoeg mummies meer. De laatste bekende leverancier, de Londense verfmaker C. Roberson & Co., verkocht zijn laatste voorraad in 1964. Tegenwoordig bestaat er een synthetisch alternatief dat dezelfde kleur nabootst, maar dan zonder de ethische bezwaren. De originele tubes zijn inmiddels zeldzame verzamelobjecten.
De handel in mummies
De Europese honger naar mummies beperkte zich niet tot verf. In de 16e en 17e eeuw werden gemalen mummies ook verkocht als medicijn — mumia heette het, en het werd voorgeschreven tegen van alles, van hoofdpijn tot bloedingen. De vraag was zo groot dat handelaren regelmatig 'verse' lichamen van onlangs overleden Egyptenaren als antieke mummies verkochten. Het onderscheid maakte voor de koper weinig uit: het ging om de mystieke aura van het oude Egypte.
Ethiek en reflectie
Het verhaal van mummiebruin roept vandaag de dag ongemakkelijke vragen op over de manier waarop Europa eeuwenlang met andere culturen omging. Het achteloos vermalen van menselijke resten tot verf getuigt van een koloniaal wereldbeeld waarin alles uit verre landen beschikbaar was voor eigen gebruik. Musea en restauratoren worstelen nog steeds met de vraag hoe om te gaan met schilderijen waarin dit pigment is verwerkt. Het is een herinnering dat zelfs de mooiste kunst soms een duistere oorsprong heeft.