Het Bernsteinkamer
Het Bernsteinkamer (Amberroom) in het Catharinapaleis bij Sint-Petersburg was een complete kamer bekleed met zes ton aan amberreliëfs, spiegels en verguldsel. In 1941 demonteerden de nazi's de kamer in 36 uur en verscheepten haar naar Königsberg. Sindsdien is het Bernsteinkamer spoorloos. Ondanks tientallen expedities, geruchten over verborgen bunkers en theorieën over vernietiging door bombardementen, is het nooit teruggevonden. Een reconstructie werd in 2003 voltooid, maar het origineel blijft een van de grootste kunstraadsels ter wereld.
De grootste kunstroof ooit
Op 18 maart 1990 drongen twee mannen verkleed als politieagenten het Isabella Stewart Gardner Museum in Boston binnen. In 81 minuten stalen ze dertien werken ter waarde van meer dan 500 miljoen dollar, waaronder Vermeer's Het Concert, drie Rembrandts en vijf tekeningen van Degas. De lege lijsten hangen nog steeds aan de muur — als stille getuigen en als belofte dat de werken ooit zullen terugkeren. De daders zijn nooit gepakt.
Verloren in de oorlog
De Tweede Wereldoorlog vernietigde een onvoorstelbare hoeveelheid kunst. Gustav Klimts Fakulteitschilderijen voor de Universiteit van Wenen — drie monumentale werken die als zijn meesterwerken golden — werden door de terugtrekkende SS in brand gestoken in mei 1945. We kennen ze alleen van zwart-witfoto's en enkele kleurenstudies. De brand in de Flakturm Friedrichshain in Berlijn vernietigde honderden schilderijen uit Berlijnse musea, waaronder werken van Caravaggio, Rubens en Van Dyck.
"De lege lijst is machtiger dan welk schilderij ook — ze dwingt ons te verbeelden wat we hebben verloren."— Ulrich Boser
De hoop op terugkeer
Niet alle verdwenen kunst is voor altijd verloren. In 2013 werd in een Münchener appartement de Gurlitt-collectie ontdekt: meer dan 1.400 kunstwerken, waarvan een deel in de Tweede Wereldoorlog door de nazi's was geroofd. Regelmatig duiken 'verloren' werken op bij kleine veilinghuizen, in vergeten bergkasten of achter valse muren. Elke vondst herinnert ons eraan dat er onder de oppervlakte van de geschiedenis nog onbekende schatten wachten — en dat is misschien wel het meest fascinerende verhaal van allemaal.