Bescherming met een prijs
Vernis is de laatste laag die op een voltooid schilderij wordt aangebracht. Het beschermt de verflaag tegen stof, vuil, vocht en UV-licht, en geeft het werk een uniforme glans. Maar vernis heeft ook een duistere kant: door de eeuwen heen verkleurt het, vergelt het, en kan het de originele kleuren van een schilderij volledig vervormen. Wat wij vaak als de 'warme, gouden tonen' van oude meesters beschouwen, is in werkelijkheid vergeelde vernis.
Natuurlijke versus synthetische vernis
Historisch werden vernissen gemaakt van natuurharsen zoals damar, mastiek en copal, opgelost in terpentijn. Deze vernissen geven een prachtige, warme glans maar vergelen onvermijdelijk. Sinds de twintigste eeuw zijn er synthetische alternatieven beschikbaar — zoals Paraloid B-72 en Regalrez — die niet vergelen en gemakkelijker te verwijderen zijn. Toch zweren sommige traditionalisten nog steeds bij damarvernis vanwege de ongeëvenaarde optische diepte.
De grote onthulling
Een van de meest spectaculaire momenten in de restauratiewereld is het verwijderen van oude vernis. Wanneer restauratoren de vergeelde vernislaag van een oud meesterwerk verwijderen, komen de originele, vaak verrassend felle kleuren tevoorschijn. De restauratie van Michelangelo's Sixtijnse Kapel in de jaren tachtig veroorzaakte een schok: onder eeuwen vernis en roet bleken de fresco's niet somber en donker, maar uitbundig kleurrijk.
"Vernis is als een zonnebril die je niet meer af kunt zetten — na een tijdje vergeet je dat je door getint glas kijkt."— Philip Ball
Vernissen of niet vernissen?
Onder hedendaagse kunstenaars is het debat nog springlevend. Sommigen vernissen elk werk voor bescherming en een uniforme afwerking. Anderen, vooral bij acrylschilderijen, laten hun werk ongevernist om de subtiele verschillen in glans tussen matte en glanzende passages te behouden. Het is een keuze die het uiterlijk van een schilderij voor eeuwen kan bepalen — en dat is precies waarom het zo'n beladen onderwerp is.