De eerste naakte godin
Toen Sandro Botticelli rond 1485 De Geboorte van Venus voltooide, was het een van de eerste grote schilderijen sinds de klassieke oudheid dat een vrouwelijk naakt als hoofdonderwerp toonde — niet als bijbels verhaal of waarschuwend voorbeeld, maar als viering van schoonheid. Venus, de godin van de liefde, rijst op uit de zee op een reusachtige schelp, haar lange haar wapperend in de wind. Het was een revolutie in de kunst.
De Medici-connectie
Het schilderij werd waarschijnlijk gemaakt in opdracht van Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici, een neef van Lorenzo de Grote. De Medici's waren niet alleen bankiers en politici, maar ook humanisten die de heropleving van de klassieke cultuur financierden. Botticelli's Venus is doordrenkt van neoplatonische filosofie: het naakt is niet vulgair maar verheven, een symbool van de hemelse schoonheid die de ziel naar hogere waarheden leidt.
Simonetta Vespucci
Volgens de traditie was het model voor Venus de legendarische schoonheid Simonetta Vespucci, bijgenaamd La Bella Simonetta, die al in 1476 op 22-jarige leeftijd was overleden. Botticelli zou zo betoverd zijn geweest door haar dat hij haar gelaat nog jaren na haar dood bleef schilderen. Toen hij zelf in 1510 stierf, vroeg hij om aan haar voeten begraven te worden — een verzoek dat, naar verluidt, werd ingewilligd.
"Schoonheid is de zichtbare uitdrukking van het goede, zoals het goede de metafysische voorwaarde is voor schoonheid."— Marsilio Ficino, mentor van Botticelli
Bijna verbrand
In 1497 organiseerde de fanatieke monnik Savonarola het Vreugdevuur der IJdelheden in Florence, waarbij 'zondige' kunstwerken, boeken en luxegoederen werden verbrand. Botticelli zou zelf enkele van zijn schilderijen in de vlammen hebben geworpen. De Geboorte van Venus ontsnapte — hoe is onbekend. Het schilderij hangt nu in de Uffizi in Florence, waar het jaarlijks door miljoenen bezoekers wordt bewonderd. Het is een wonder dat het heeft overleefd.