Een nacht in Saint-Rémy
In juni 1889 schilderde Vincent van Gogh De Sterrennacht vanuit zijn kamer in de psychiatrische inrichting Saint-Paul-de-Mausole in Saint-Rémy-de-Provence. Het was een van de ruim 150 werken die hij zou maken tijdens zijn verblijf van een jaar — een explosie van creativiteit te midden van mentale ineenstortingen. Het uitzicht vanuit zijn raam, aangevuld met verbeelding en herinnering, werd getransformeerd tot een van de meest iconische beelden in de kunstgeschiedenis.
De draaiende hemel
De hemel van De Sterrennacht is een maalstroom van wervelende wolken, stralende sterren en een sikkelvormige maan. De dik opgebrachte verf — typisch impasto — geeft de lucht een haast tastbare energie. Wetenschappers hebben ontdekt dat de patronen in Van Goghs sterrenhemel verrassend nauwkeurig de wiskundige structuur van turbulentie volgen, zoals beschreven door de natuurkundige Kolmogorov. Van Gogh schilderde, bewust of onbewust, de wiskunde van de chaos.
Het dorp dat er niet was
Het dorpje onder de sterrenhemel is grotendeels verzonnen. Het uitzicht vanuit Van Goghs raam toonde heuvels en een tarweveld, maar geen dorp. De kerktoren met zijn spitse naald doet denken aan Nederlandse dorpsgezichten — een herinnering aan zijn geboorteland Brabant. Het is alsof Van Gogh twee werelden samensmolt: het Provençaalse landschap voor zijn ogen en het Holland in zijn hoofd.
"Ik heb een verschrikkelijke behoefte aan — zal ik het woord zeggen — religie. Dan ga ik 's nachts naar buiten om de sterren te schilderen."— Vincent van Gogh, in een brief aan Theo
Een mislukking?
Van Gogh zelf was niet tevreden over De Sterrennacht. In zijn brieven aan broer Theo noemde hij het werk nauwelijks, en hij beschouwde andere nachttaferelen als beter geslaagd. Het schilderij werd na zijn dood voor een habbekrats verkocht en belandde uiteindelijk via een omweg in het Museum of Modern Art in New York, waar het nu een van de meest bezochte en meest gereproduceerde kunstwerken ter wereld is. De geschiedenis heeft Van Gogh op dit punt duidelijk ongelijk gegeven.