Een droom in geel
In september 1888 betrok Vincent van Gogh een huis aan het Place Lamartine in Arles, Zuid-Frankrijk. Hij schilderde het fel geel — de kleur van hoop en zonnebloemen — en droomde ervan het om te vormen tot een kunstenaarskolonie: het 'Atelier van het Zuiden'. Er was maar één kunstenaar die op zijn uitnodiging inging: Paul Gauguin.
Negen weken samen
Op 23 oktober arriveerde Gauguin. De eerste weken waren productief — ze schilderden zij aan zij, deelden ideeën, bezochten dezelfde cafés. Maar de verschillen waren fundamenteel: Van Gogh schilderde naar de natuur, Gauguin uit zijn verbeelding. Van Gogh was emotioneel en impulsief, Gauguin koel en berekenend. De spanning liep op.
De nacht van 23 december
Na weken van ruzie bereikte de situatie een kookpunt. De exacte details zijn omstreden, maar het resultaat is berucht: Van Gogh sneed een deel van zijn linkeroor af. Volgens de traditionele lezing deed hij dit na een confrontatie met Gauguin; volgens recentere theorieën was het Gauguin die hem verwondde met een degen. Het afgesneden oor werd in een doek gewikkeld en bezorgd bij een vrouw in het plaatselijke bordeel.
"Ik heb mijn atelier in het Zuiden ingericht... en ik heb een metgezel gevonden."— Vincent van Gogh, brief aan zijn broer Theo
Het afscheid
Gauguin vertrok op eerste kerstdag en keerde nooit terug. De droom van het Gele Huis was voorbij. Toch leverden die negen weken een ongelooflijke oogst op: Van Gogh schilderde in die periode enkele van zijn beroemdste werken, waaronder De Slaapkamer en de Zonnebloemen. Het Gele Huis werd in 1944 door een bom verwoest, maar de kunst die er werd gemaakt, is onsterfelijk.
De schilderijen als getuigen
Wat de periode in Arles zo bijzonder maakt, is dat beide kunstenaars hun samenwerking vastlegden op doek. Van Gogh schilderde Gauguins stoel — een eenvoudige houten stoel met een kaars, symbool voor de afwezige vriend. Gauguin schilderde Van Gogh terwijl hij zonnebloemen schilderde. Het zijn intieme getuigenissen van een vriendschap die te intens was om te overleven. De twee schilders hadden fundamenteel verschillende visies op wat kunst moest zijn, en die botsing dreef hen uiteen.
Na het Gele Huis
Na het incident werd Van Gogh opgenomen in het ziekenhuis van Arles, en later vrijwillig in de psychiatrische instelling van Saint-Rémy-de-Provence. Paradoxaal genoeg was dit een van zijn meest productieve periodes: in het jaar na het Gele Huis schilderde hij De Sterrennacht, Irissen en meer dan 150 andere werken. Gauguin vertrok uiteindelijk naar Tahiti, op zoek naar het paradijs dat hij in Arles niet had gevonden. De twee mannen zagen elkaar nooit meer.